Yangın alarm sistemi: konvansiyonel ve adresli sistem farkı, dedektör yerleşimi

Yangın alarm sistemi çoğu işyerinde ruhsat ve itfaiye uygunluğu için kurulur, sonra da unutulur. Oysa bu sistem yalnızca çalıştığında değerlidir: doğru dedektör doğru yerde olmalı ve panel arızasız beklemelidir. Bu yazıda konvansiyonel ve adresli yangın alarm sistemi farkını, duman ve ısı dedektörünün nereye konacağını ve periyodik test-bakımda nelere bakılması gerektiğini anlatıyoruz.

Yangın alarm sisteminin parçaları

• Yangın alarm paneli: Dedektörleri izler, alarmı değerlendirir, sirenleri çalıştırır. Elektrik kesintisinde aküyle çalışmaya devam eder.
• Otomatik dedektörler: Duman, ısı veya her ikisini birden algılayan sensörler.
• Yangın ihbar butonu: Yangını gören kişinin elle alarm başlatması için kaçış yollarında, çıkış kapılarına yakın bulunur.
• Siren ve flaşör: Sesli ve ışıklı uyarı. Gürültülü alanlarda ve işitme engelli kullanıcılar için flaşör önemlidir.
• Kontrol çıkışları: Alarm anında havalandırmayı durdurmak, yangın kapılarını kapatmak, asansörü zemine indirmek veya söndürme sistemini tetiklemek için.

Konvansiyonel ve adresli sistem farkı

Konvansiyonel sistem

Dedektörler bölgelere (zone) ayrılır; her bölge panele ayrı bir hatla bağlanır. Alarm geldiğinde panel "Bölge 3'te yangın" der. Bölge 3'te on dedektör varsa hangisinin alarm verdiğini bulmak için bölgeyi dolaşmak gerekir. Küçük dükkânlar, tek katlı ofisler ve az sayıda odalı yapılarda yeterlidir; maliyeti daha düşüktür.

Adresli sistem

Her dedektörün ve butonun kendi adresi vardır; hepsi aynı döngü (loop) hattı üzerinde panele bağlanır. Alarm geldiğinde panel "2. kat, arşiv odası, dedektör 2-014" der. Bunun yanında:

• Kirlenen veya arızalanan dedektörü tek tek bildirir.
• Döngü hattı halka şeklinde çekildiğinde, hat bir noktadan kopsa bile dedektörlerin büyük kısmı çalışmaya devam eder.
• Olay kayıtları dedektör bazında tutulur; bakım ve inceleme kolaylaşır.

Kaba bir ayrım: Çok katlı binalar, oteller, okullar, hastaneler, kamu binaları, fabrikalar ve çok odalı ofislerde adresli sistem; küçük ve tek bölümlü işyerlerinde konvansiyonel sistem. Kesin karar yapının sınıfına, kullanım amacına ve ilgili mevzuata göre proje aşamasında verilmelidir.

Duman mı ısı mı? Dedektör seçimi

Duman dedektörü yangını genellikle daha erken fark eder; ısı dedektörü ise duman, buhar ve tozun olduğu yerlerde yanlış alarm vermeden çalışır. Yanlış tipte dedektör takılan yerde iki sonuç olur: ya sürekli yanlış alarm verir ve biri sistemi susturur, ya da gerçek yangında geç kalır.

Dedektör yerleşiminde dikkat edilecekler

Dedektör sayısı ve aralıkları tavan yüksekliğine, tavan şekline ve yürürlükteki standarda göre projede hesaplanır. Sahada en çok gördüğümüz yerleşim hataları ise şunlar:

• Klima ve havalandırma menfezinin dibinde dedektör: Hava akımı dumanı dedektörden uzaklaştırır.
• Duvara veya köşeye çok yakın: Tavan ile duvarın birleştiği köşede hava durgundur, duman oraya geç ulaşır. Dedektörler tavanda, duvardan uzakta olmalıdır.
• Asma tavanın üstü unutulmuş: Kablo tavaları ve aydınlatma trafoları asma tavanın içindedir; belirli derinlikteki boşluklarda oraya da dedektör gerekir.
• Kapatılmış alanlar: Tadilatla bölünen odalara, yeni yapılan depolara dedektör eklenmemesi.
• Raf ve bölmeler: Tavana kadar yükselen raflar duman akışını engeller.
• İhbar butonunun eşya arkasında kalması: Butonlar kaçış yolunda, rahat ulaşılır ve görünür olmalıdır.

Sunucu odası ayrıca önemlidir. Klimanın sürekli çalıştığı küçük bir odada duman hızla dağılır; dedektör yerleşimi hava akışı düşünülerek yapılmalı, gerekiyorsa söndürme sistemiyle birlikte planlanmalıdır.

Periyodik test ve bakım

Yangın alarm sistemlerinin test ve bakımı, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve ilgili standartlarla düzenlenir; bakım periyotları ve kimin yapabileceği yapının türüne göre değişebilir. Pratikte iki katman vardır:

Kullanıcının yapacakları

• Panelde arıza, susturulmuş bölge veya devre dışı dedektör olup olmadığına düzenli bakın. "Arıza" ışığı yanan bir panel, alarmı da kaçırabilir.
• Her testte farklı bir ihbar butonunu deneyin ve sirenlerin tüm alanlarda duyulduğunu kontrol edin.
• Test, arıza ve yanlış alarm kayıtlarını bir deftere veya dosyaya işleyin.

Yetkili firmanın yapacakları

• Her dedektörün test gazı veya ısı kaynağıyla tek tek denenmesi
• Panel akülerinin kapasite testi ve gerekirse değişimi
• Döngü hattı ve bölge hatlarının kontrolü, kontrol çıkışlarının (havalandırma, kapı, asansör) denenmesi
• Kirlenen veya kullanım ömrünü doldurmuş dedektörlerin değiştirilmesi
• Bakım raporu düzenlenmesi

Alarm anında ne olacağı önceden belli olmalı

Sistem ne kadar iyi kurulmuş olursa olsun, alarm çaldığında kimin ne yapacağı belli değilse değerli dakikalar kaybolur. İşyerinde bir tahliye planı, toplanma noktası ve sorumlu kişiler belirlenmeli; çalışanlar panelin nerede olduğunu, alarmı kimin susturabileceğini ve itfaiyenin nasıl aranacağını bilmelidir. Tatbikat sırasında sirenin her odada, özellikle kapısı kapalı ofislerde ve depoda duyulup duyulmadığını da kontrol edin. Duyulmayan bir siren, hiç olmayan siren kadar işe yaramaz.

Yanlış alarm geldiğinde ne yapmalı?

Paneli susturmak kolaydır ama sorunu çözmez. Hangi dedektörün veya bölgenin alarm verdiğini not edin, ortamda gerçekten duman veya ısı kaynağı olup olmadığına bakın. Aynı dedektör tekrar ediyorsa kirlenmiş, yanlış tipte veya yanlış yerde olabilir. Sistemi kalıcı olarak devre dışı bırakmayın; bunun yerine teknik kontrol isteyin.

Yeni bir işyeri açıyorsanız yangın alarm sistemini mimari proje ve itfaiye gereklilikleriyle birlikte planlamak, sonradan ek yapmaktan daha az sorun çıkarır. Mevcut sistemde sürekli arıza veya yanlış alarm varsa önce yerinde bir kontrol yapmak gerekir. Tokat ve ilçelerinde yangın alarm kurulumu ve bakımı için güvenlik sistemleri sayfamıza bakabilir, sunucu odası koruması için sunucu kurulum ve bakım hizmetimizi inceleyebilirsiniz.